Het is de Week van de Mediation en een paar dagen later, op 10 oktober, is het World Mental Health Day. Twee onderwerpen die op het eerste gezicht misschien niet direct iets met elkaar te maken hebben: mediation en mentale gezondheid. Voor mij ligt die verbinding er juist wel. En gek genoeg brengt die mij terug naar mijn jeugd.

Mijn moeder groeide op met haar jongere zusje Antoinette, binnen onze familie liefkozend tante Dodeke genoemd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg zij als jong kind een bacteriële hersenvliesontsteking, waardoor zij blijvende hersenschade opliep. Mijn grootouders verzorgden haar thuis en mijn moeder heeft, eerst als meisje en later als volwassen vrouw, haar hele leven een belangrijke rol in die zorg gehad.

Ook in mijn jeugd was Dodeke nadrukkelijk aanwezig. Als kinderen leerden wij dat we geduld met haar moesten hebben. Dat we lief voor haar moesten zijn en vooral moesten proberen te begrijpen dat sommige dingen voor haar anders werkten. Pas veel later realiseerde ik me hoeveel ik daarvan heb meegenomen.

Dodeke sprak heel gebrekkig en kon niet altijd duidelijk maken wat zij voelde, bedoelde of wilde. Mijn moeder kende haar zus door en door en begreep vaak heel goed wat er achter haar woorden en gedrag zat. Als Dodeke boos of verdrietig raakte, zag mijn moeder bijvoorbeeld vaak dat daar iets anders onder lag. Dat ze iets duidelijk probeerde te maken, maar daar eenvoudigweg de woorden niet voor kon vinden.

En juist dát vond mijn moeder moeilijk. Zij en mijn oma konden Dodeke vaak helpen om die brug naar de buitenwereld te slaan, maar zij konden natuurlijk niet altijd naast haar staan. Anderen zagen dan soms vooral iemand die boos of moeilijk deed, terwijl mijn moeder iemand zag die angstig of verdrietig raakte omdat zij niet kon overbrengen wat er werkelijk in haar omging. Die onmacht van haar zus heeft mijn moeder altijd geraakt.

Daar moest ik aan denken toen ik het thema van World Mental Health Day 2026 las. “Lived experiences heard: real voices, real change”. Werkelijk luisteren naar de ervaring en de stem van de ander. Niet te snel invullen wat iemand bedoelt en ook niet blijven hangen bij wat je aan de buitenkant ziet.

En precies daar ligt voor mij de verbinding met mediation.

Als advocaat heb ik geleerd om te spreken, te analyseren en te overtuigen. Als mediator heb ik minstens zo nadrukkelijk geleerd om te luisteren. Want ook mensen die prima in staat zijn om te praten, vinden soms nauwelijks de woorden voor wat er werkelijk speelt.

Boosheid kan teleurstelling verhullen. Een hard standpunt kan voortkomen uit angst. En achter “met hem valt niet te praten” kan een jarenlang gevoel zitten van niet gezien of gehoord worden.

Dat zien wij aan onze mediationtafel in allerlei relaties. Bij mediation rondom een scheiding, bij conflicten binnen families, maar ook bij arbeidsconflicten tussen collega’s of in de verhouding tussen werkgever en werknemer. Waar mensen met elkaar verbonden zijn, kunnen relaties beschadigd raken en conflicten ontstaan.

Mediation gaat voor ons daarom niet alleen over het oplossen van een conflict. Het gaat ook over de relatie die daaronder ligt. Soms kan die worden hersteld. Soms moet er juist een nieuwe vorm voor worden gevonden, zodat mensen op een andere manier met elkaar verder kunnen.

Achter een standpunt zit een belang. Achter gedrag zit vaak een verhaal.

Misschien is dát wat mediation en mentale gezondheid met elkaar verbindt. De ruimte om je eigen stem te laten horen én de bereidheid om werkelijk naar die van de ander te luisteren.

Als mediator heb ik geleerd hoe belangrijk dat is. Maar als ik erover nadenk, begon die les voor mij al veel eerder. Bij mijn tante Dodeke.